Hinduistička etika

Hinduistička etika

U klasičnom hinduizmu djelovanje (karma) i dužnosti (dharma) glavni su pojmovi. Karma će nagomilavanjem dobrih i loših dela utjecati na čovekovu sudbinu, ali ne postoji jedan način da se postigne dobra karma. Rano u vedskom periodu postojala je ideja o opštem moralnom zakonu (rita) kojeg su čuvali bogovi Mitra i Varuna. Molitva i žrtva bile su potrebne da se održi pravilan odnos među božanstavima i čovekom, a greh je mogao biti moralni ili obredni. Moralni zakon izražavao je osnovu društvenog poretka koji je bio pod kontrolom priručnika sveštenika i zajamčen od vladara. Ipak moralni zakoni i delovanja bili su usko povezani sa klasnom podjelom društva, tako dharma nikad nije postala apsolutna vrijednost za sve pripadnike indijskog društva. Veliku ulogu pri određivanju moralnih vrijednosti odigrali su staroindijski epovi koji naglašavaju neke osnovne etičke vrline - dužnost deteta prema roditeljima, ljubav i naklonost koju roditelji moraju pružiti deci, uzajamno poštovanje u braku, te ljubav i sklad kao ideal. Težnja za bogatstvom i sredstvima za život, uživanje u veselju ili ritualne pobožnosti bili su relativni za one koje žive u svijetu etičkih nastojanja. Jedina apsolutna etika bila je povezana s oslobođenjem pojedinca od ciklusa ponovnog rađanja. „Traganje za blaženstvom“ zapravo znači poštovanje osnova moralnosti – sanātana dharme: uzdržavanje od ubijanja, krađe, polne nečistoće, laži ili uporabe opojnih sredstva. Ako se ne pridržava tih »zabrana«, pojedinac ne može steći osnovnu čistoću koja je potrebna da se dođe na put prema mokši, na put ka oslobođenju, koji se još naziva đnanamarga. 

Jogiji su težili potiskivanju želje, ljubavi i opšte svih osjećanja. Odogovor i reakcija na krutost i strogost joge bila je bhakti - odanost jednom određenom bogu koja je postala jak element u svetovnoj  religiji. Za razliku od ideje vjerničkog, intelektualnog i racionalnog elementa kod joge, bhakti ističe zanos i oduševljenje odnosa ljubavi, te tako mnogo uspješnije zadovoljava emocionalne potrebe vjernika.

Između 7. i 10. veka mnogo tamilskih pisaca izražavalo je svoje vjerske osećaje i iskustvo s velikom toplinom i vjerskim žarom. Tako jedan tamilski pisac piše: „Bhakti je uzburkan osjećaj, koji guši govor, čini da suze teku, a kosa se diže od ugodnog uzbuđenja i često dovodi do histeričnog smijeha i plača, do iznenadnih napada nesvestice i dugih nesvjesnih transeva“. U 11.veku veliki tumač Ramanuđa uvodi pojam bhakti u klasičnu, razvijenu hinduističku tradiciju. Za njega je to više oblik intelektualne meditacije praćene ljubavlju, ali bez oduševljenja i zanosa koji i dalje postoje na svetovnoj ravni. Kao odraz odanosti prema određenom bogu, specifično prema Krišni ili bogu Višni, pripadnici višnuitske sekte crtaju crvene ili bele uspravne linije na čelu ili crne, crvene ili bijele tačke između obrva.

Ashura

Ashura (Ašura)

U hinduizmu Ashure predstavljaju grupu moćnih božanstava, često prikazivane sa demonskim osobinama. One se protive Devama. Po Hindu tradiciji obe grupe božanstava potiču od istog oca.  Kashyapa je prema hindu tradiciji otac svih deva, ashura, nāga  kao i svih smrtnika. Ime je srodno reči Ahura i mnogi religiozni učenjaci ovaj termin iz Zoroastrianizma povezuju sa zajedničkim poreklom koje oba termina imaju. Naime očigledno je da je koren hindu verovanja u ashure ukazuje na zajedničke Proto-Indo-Evropske izvore. Verovanja su nastala na istom mestu verovatno u isto vreme a protivrečnosti koja danas postoje u tumačenjeima ovih božanstava verovatno su povezana sa njihovom pripadnošću različitim nacionalnim i plemenskim grupama koje su ih smatrale svojim zaštitnicima.

Negativan karakter koje ashure imaju u hinduizmu verovatno su evoluirale vremenom. Najraniji tekstovi generalno prikazuju ashure kako  upravljaju nad moralnim i socijalnim fenomenima (tako je Varuna zaštitnik putnika a Bhaga zaštitnik braka) dok se deve prikazuju kao neko ko upravlja nad prirodnim fenomenima (naprimer Ushas nosi ime po zori dok je Indra  vodeno božanstvo).

Mitra, Varuna i Vritra  su najpoznatje asure. Kao kraljevi ashura često se prikazuju Vairocana, Sumbha i Nisumbha. 

Mitra/Maitreya/Miroku  (Budistički svetac koji će osloboditi ljude u budućnosti)

Varuna/Sui ten (Okeanska deva)

Vairocana/Maha vairocana/Dainichi nyorai (Veliki Buda okoji obasjava ceo univerzum)

Sumbha i Nisumbha braća ashure 

U kasnijim tekstovima kao što su  Puranas i Itihasas, deve se prikazuju kao božanska bića a ashure su demoni. Prema Bhagavad Giti (16.6), sva bića imaju deo božanskih kvaliteta koji se označavaju kao (daivi sampad) i demonske karakteristike (asuri sampad). Šesnest poglavlja  Bhagavad Gite bliže opisuju  božanske i demonske kvalitete. U Gita (16.4) kaže se da su asurske kvalitete ponos, arogancija, bes, okolost, uobrazilja i neznanje. Termin asura je jezički povezan sa ahurama u Zoroastrianizmu, ali sa obrnutom moralnošću. Tako dok su u Vedama Ashure demoni u Zoroastrianizmu ahure u benigni anđeli. Ova inverzija takođe se ponavlja i u primeru druge klase besmrtnih bića, pa Vedske deve koje se mogu smatrati anđeoskim bićima postaju grupa demona u Zoroastrijanizmu. 

Prva Gatha,  poput svih Zaratrustrinih stihova reflektuje nomadsko društvo, prinošenje žrtava od strane vernika devama nebli li se obezbedila njihova naklonost odnosno zaštita prema stoci, dok ahure čine napore da je ubiju, zakolju i pojedu kao žrtvu. Za razliku od Vedskog rituala gde asure i deve nisu prikazane kako se međusobno bore u Zoroastrijanizmu deve se vide kao uništenje vernika. Sudeći prema sličnostima termina može se pretpostaviti da protivrečnosti koje postoje između ahuras/asuras i  daevas/devas vode poreklo iz protivrečnosti ranog Indo Iranskog društva. U stihovima koje se pripisuju Zaratrustri, deve nisu označene kao demoni (kakvim se kasnije prikazuju) već pre kao klasa “lažnih bogova” ili “pogrešnih bogova” čije će obožavanje odvesti vernika sa puta pravednosti. U ovim stihovima se ponegde može čak ustostaviti i paralela između deva i “pogrešnih, lažnih ljudi” koje možemo grubo opisati kao neprijatelje ili tuđince.

Deva (Hinduizam)

Deva (Hinduizam)

Deva su teološki entiteti koji se u Hinduimu uslovno mogu poistovećivati sa anđelima. Barem kada je u pitanju njihova uloga anđeli u Judeizmu, Hrišćanstvu i Islamu imaju iste funkcije koje su u Hinduizmu dodeljene Devama. Deva je sanskritska reč koja se može prevesti kao "bog, božanstvo ". Deve mogu biti različito shvaćene kao duhovi, polubogovi, nebeski duhovi, anđeli, pa i bilo koji natprirodni entitet koji ima preimućstvo nad ljudima. Za razilku od Zoroastrijanizma Hindu tradicija deve smatra benidnim duhovima koji imaju ulogu suprotnu od one koju imoju demonske Asure.

Etimologija imena može se izvesti iz Panindoevropskog jezika *deiwos,  koja je imala prvobitno značenje "nebeski" ili "blistav", derivat iz korena *diw koji bi se mogao prevesti "za sjaj", takože primetna je i veza sa daylit  što bi se moglo prevesti kao “nebeski svod”. U ženskom rodu Devi znači "boginja" (Pita *deiwih). To takođe verovatna veza postoji i sa *diiv to se može prevesti kao “pustiti”.

Avesta govori o daēva-ma. U Zoroastrianizmu i Avesti, ahuras su nebeski anđeli, dok se daevas poistovećuju sa demonima. Očito je da je svaka zajednica imala svoje nebeske zaštitnike i nazivala zaštitnike one drugim demonskim bićima. Ipak u ranoj vedskoj relihiji neke Asure su još uvek  bile poštovane.  Povezan ali posebno naglašen je  Pita osobno ime Deva koji ima isti koren, koji se prvobitno odnosio na nebeski svod i iz tog razloga naziva se “otac nebeskog svoda” 

Deve u vedama

Glavne deve prema hindu tradiciji su:

Agni

Indra

Soma

Savitr

Vayu

Varuna

Maruts

Aditya

Rudra

Vishnu

Brahma

Pusha

Brihaspati

Ashvins

Vishvedavas

Prithvi

Dyaus

Antariksha

Dishas

Moordha

Prajapati

Isto tako glavne Devis (boginje) su:

Vaak ili Sarasvati

Uma ili Shivaa

Lakshmi ili Shri

Vede

Vede, sadrže mantre kojima se mogu prizivati devas za razne blagoslove. Prvobitno Vede broje samo 4 Deve, zatim 33, a kasnije u Hinduizmu njihov broj narasta na 330 miliona. Nekim Devama prikazuje se položaj i narav, a pridružuju im se i moralne vrednosti. Indra, Agni i Soma nazivaju se još i vagna., što je grupni naziva za njih. Svi besmrtnici zajedno nazivaju se Vishvedevas. Varuna, poistovećen prema nekima sa vrhovni bogom Zorosatrijanizma Ahura Mazdom, imao je dvojni naziv i kao deva i kao asura. Druge deve su:  Savitŗ, Vishnu, Rudra (kasnije samo epiteti Šive), Prajapati (kasnije Brahmā), i devis ili boginje Ushas, Prithvi i Sarasvati.

Klasični hinduizam

Deve su odgovorne za stvari kao što su vatra, vazduh, kiša, kiša, drveće. Današni hinduizam povezuje ove entitete sa Mahadevas. Deve su funkcionalno ekvivalentne anđelima u Judejsko-Hrišćanskoj tradiciji. Vayu, gospodar vetra vazan je primer deve. Smrt je opisana kao deva Yama. Deve, u Hinduizmu, kontrolišu nebeske prilike tako što upravljaju vetrom, vazduhom i vatrom. Pošto se hinduizam zasniva na verovanju da su svi duhovi nebeske interpretacije vrhovnog boga onda su i Deve interpretacije tog boga. Vaishnavites  smatra da Deve imaju podređen status u odnosu na boga. “Svi duhovi  obaraju pogled na njegova stopala, pred Lordom Vishnu."

Agni

Agni je Hindu i Vedsko božanstvo, čije ime označava Sanskrit reč za vatru.  Agni imao je tri forme: vatra, munja i sunce. Agni je Deva i kao takav glasnik je drugih besmrtnika. On je večno mlad zato što je i sunce svaki dan mlado. Kao deva smatra se besmrtnim. Kult Agnija prživeo je ogromnu transformaciju od vremena Veda do savremenog Hinduizma. Sveta vatra koja se pali u hramovima simbolično predstavlja Agnijevo dnevno rađanje. U Indiskoj umetnosti , Agni je slikan crvenim kako bi se naglasio njegov dvoličan karakter koji je ponekad razoran a nekad dobronameran. Prikazuje se i sa tri noge i kako sedi tako da sumu ruke pored oružja. On vozi rem u koje upreže koze a ređe papagaje. Sedam zraka svetlosti obasjavaju njegovo telo. Jedno od njegovih imena je Saptajihva, "postojanje sedam jeziika". Njegovo  ime je prva reč prve himna Rigvede:- agním ī e puróhita / yajñásya devám tvízastoj / hótāra ratnadhâtamam (Agni Ja te hvalim, visoki sveštenik, bog, ministar  žrtvovanja, dozivač, donosilac bogatstva). Agni je svevišnji direktor obreda i carina, računanja, glasnik između ljudi i besmrtnika. Vedski obredi vezani za Agni obuhvataju Agnicayana, tj. Obredno klanje žrtvene životinje na vratima i oltarima Agnihotra, čime se priziva Agni. Rigveda često navodi kako Agni uskrsće iz vode ili boravi u vodi. Drugi navodi u Rigvedi koji se tiču Agnija obuhvataju Matarishvan, Bharata i Apris. Agni je deva, odmah iza Indre u nastanku i važnosti koju nosi u Vedskoj mitologiji sa 218 od 1,028 himni u Rigvedi koje su njemu namenjene. On je Indrin  blizanac, i sin od Dyaus Pita i Prthivi. On je oženjem sa Svaha, "žrtvovanje”. On je jedan od čuvara koji pokazuju na jugoistok. Mada je vatrena žrtva (yajñ) koja je postojala u vedskoj tradiciji napuštena Agni se jošuvek pojavljuje kao svedok prinošenja vatrene žrtve pis sklapanju Hindu brakova. Agni je takođe i čuvar braka. Ova tradicija vuče svoje korene još iz vremena pisanja Mahapharate. U mahapharati čak postoje opisi svadbenog rituala u kojima se spominje Agni. Još jedna funkcija koja se pripisuje Agniju je Ayurveda, smatra se da je Agni “biološki vatra” koja upravlja varenjem, metabolizmom i imunim sistemom. Agni se pojavljuje još u Indijsko-Tibetansko Budizmu, ovde on je čuvar straže na Jugoistoku. On igra sreišnju ulogu u Budističkom  homa (vatra- puja) obredu.